15 Mayıs 2020 Cuma

Sultan Fatih Döverse..


 Efendim, değerli büyüğüm Mülayim Bey’i sizlere takdim etmek isterim. Kendisi 60 yaşlarının sonlarında, 80 öncesinde sağ- sol kavgaları arasında yer almış, dinine, diyanetine bağlı bir ağabeyimizdir. Nasıl ve nerede tanıştığımızla ilgili teferruatı daha sonra arz etmek isterim.
-         Mülayim Bey, karantina günleriniz nasıl geçiyor?
-         İç güveysinden hallice, Hamdi. Üniversite günlerinden kalan ve daha sonra bazı eklemeler yaptığım yaklaşık bin kitaplık kütüphanem var. Onu düzenlemeye çalıştım. Fakat pek de beceremedim. Bir de dışarı çıkamamak var tabii.
-         Okumak iyi geliyor olmalı size.
-         Hayat okuma alışkanlığımı da almış, Hamdi. Şu an daha çok seyrediyorum, kitapları. Okumak bana zor geliyor.
-         Peki ne yapıyorsunuz?
-         -Dışarıyı izliyorum. Bazen benim yaşlarımdakilerin karantinaya rağmen gezdiğini görünce hemen pencereden müdahale ediyorum, bağırıyorum, çağırıyorum. Bazen o da bana mukabele ediyor, herkes pencereye çıkıyor, onlara da eğlence oluyor. Bazısı da gülüyor geçiyor. Bunları esasında eşek sudan gelene kadar bir güzel döveceksin!
-         Dövmek çözüm olmasa gerek. Pedagoglar özellikle vurguluyor, dövmenin çözüm olmadığını.
-         Öyle diyorsun ama ben yakından şahidim, dayağın insanları adam ettiğine.
-         Bunlar çok istisnâi durumlar, Mülayim Bey. İstisnaî durumlarla amel etmek doğru değil, malum. Fakat size bir hikaye anlatayım, dayağın adam etmesi ile alakalı, müsaade ederseniz?
-         Hay hay.
-         Molla Vildan isimli bir şahsiyet var. Fatih dönemi âlimlerinden. O kazaskerken, Sultan Fatih’in adamlarından bir genç Edirne’de karışıklık çıkarıyor. Edirne’deki mahkeme nâibi, ona birisini gönderiyor ve bu yaptıklarına son vermesini söylüyor.
-         Hamdi, ne yapmış bu adam, yağma mı talan mı?
-         O konuda bir bilgimiz yok, fakat gayri ahlaki bazı olaylar olmuş, sanırım.
-         Nâib hemen bir adam gönderiyor. Fakat iş çözülmüyor. Nâib, bu sefer öfkeleniyor, bizzat gidiyor, fakat adamı tedib etmek bir yana bir de bu adamdan güzel de bir dayak yiyor.
-         Nâibi dövüyor yani.
-         Evet.
-         Ava giderken avlanıyor.
-         Tam da öyle olmuş.
-         Neyse, hâdise Sultan Fatih’in kulağına gidiyor. Fatih, keskin bir kılıcı kınından sıyırır gibi ferman buyuruyor. ‘tiiz kellesini alın’.
-         Helal olsun Sultan Fatih’e!
-         Mülayim Bey, biraz sabır, bakın neler oluyor.
-         Vezirler araya giriyor, Fatih’ten Naib’i döven adamın hayatını bağışlamasını istirham ediyorlar. Kazasker Molla Vildan’a giderek Sultan Fatih’i ikna etmesini istiyorlar. Ama nâfile, Fatih ikna olmuyor.
-         Olmaz tabi. Adam hâkime el kaldırmış, hukuku ayaklar altına almış. Vursunlar kellesini.
-         Molla Vildan, Fatih’in huzuruna çıkıyor. Diyor ki bizim nâib, öfke ile makamından çıkmıştır. Dolayısıyla kâdılık sıfatı da ortadan kalkmıştır.
-         Nasıl nasıl ??
-         Bir hadis var. “Kimse, öfkeli iken iki kişi arasında hüküm vermesin” şeklinde. Bu sebeple fakihler hâkimin öfkeli iken hüküm vermesini mekruh görmüşlerdir.
-         Eee..
-         Molla Vildan, bu sebeple nâibin o adamla kapışmasının hâkim sıfatı olmadan olduğunu söylüyor.
-         Tam olarak anlamadım.
-         Yani şöyle, nâib, öfke ile o adamın karşısına çıktığı için hâkim sıfatı ortadan kalkıyor, herhangi bir kimse gibi onun karşısına çıkıyor, diyor.
-         Ben tam ikna olmadım sanki.
-         Neyse, Mülayim Bey. Asıl önemli kısım sonu. Bırak da anlatayım.
-         Buyrun buyrun..
-         Molla Vildan, hâkim yani kâdılık sıfatının ortadan kalktığını söylüyor ve ekliyor o adam nâibi döverek, şeriata hakaret etmemiştir. Sadece birisini dövmüştür. Dolayısıyla öldürülmesi caiz değildir. Fatih sukut ederek, Molla Vildan’ın bu arzını kabul etmiş. Hasılı adamın canını bağışlamış.
-         Vallahi, Molla Vildan’ın son vurgusu bana da çarpıcı geldi.
-         Hikaye devam ediyor. Fatih sukut etmiş. Bu adam bir süre sonra İstanbul’a gelmiş. Malum, Fatih, canını bağışlamış. Huzuruna çıkması, elini öpmesi istenmiş. Huzura çıkmış, Fatih bir sopa getirterek âmiyane ifade ile ağzını burnunu yarmış adamın. Öyle ki adam 4 ay kalkamamış, yataktan. 4 ay sonra iyileşmiş. Ve devam etmiş, Devletteki hizmetine. Ve II. Bayezıt dönemi vezirlerinden Davut Paşa olmuş. Bu Davut Paşa, meşhur Davut Paşa kışlasını yaptıran sadrazam. O dermiş ki “şu anki durumumu Fatih’in attığı o dayağa borçluyum’.
-         Eee Hamdi. Bak dediğim çıktı. Demek ki dayak işe yarıyormuş.
-         Öyle deme Mülayim Bey, bu dayağın işe yaradığı sadece bir istisnaî örnek, belki yüzlerce örnekte menfi bir netice ortaya çıkmıştır.

12 Mayıs 2020 Salı

Dum ! Dum! Dum


Fatih Sultan Mehmed sefere çıkıyor, arkadan davullar vuruyor. Fatih, âlimlerle beraber yürüyordu. Alimlerden biri “Ey Müminler, Allah’a ve Resûlüne iman edin” ﴾Nisa 136﴿ ayetinin hikmetini soruyor. Bu soruyu, Fatih, Molla Ümmüveled’e yönlendiriyor. Molla Ümmüveled aslen Acem coğrafyasından, meşhur Fahreddin  el-Acemî’nin ümmüveled’i ile evlenmesi sebebiyle kendisine Molla Ümmüveled denmiş.
Molla Ümmüveled ‘Padişahım davullar hikmetini anlatıyor’ diye cevap vermiş. Fatih’i merak almış. Ne diyor davullar diye sormuş. Davullar ‘dum’, ‘dum’, ‘dum’ diyor demiş. Yani Arapça’daki ‘dum’ ifadesinin ‘devam et’, ‘devam et’ manasına geldiğini hatırlatmış.
Malumunuz, müfessirlerin bu âyet için verdiği anlamlardan birisi ‘imanda sebat edin’dir. Dolayısıyla Molla Ümmüveled davulların ‘dum’, ‘dum’ sesi ile ayetin tefsiri arasında mizahi bir ilişki kurmuş.
Hâsılı, hazırcevap ve mizahi açıklamalar günümüzde de mazi de her zaman iş yapıyor.

11 Mayıs 2020 Pazartesi

Hocazade'nin Hizmetçisi

Hocazade, Fatih döneminin meşhur âlimlerinden. Fatih'in hocası olmadan önceki hayatı oldukça manidar. Zengin bir âilenin çocuğu, babası tüccar. Babası, diğer kardeşleri gibi onun tüccar olmasını istiyor ve bu konuda ona baskı yapıyor. O, ısrarla ilim yolunda yürümek istiyor, bunun üzerine babası ona bir nevi ceza vererek günlük harçlığını bir dirhem olarak belirliyor. Bu meblağ dönemin bir ilim talebesi için oldukça düşük bir miktar olmalı ki Hocazâde harçlığı ile ancak alabildiği düşük kaliteli kağıtlara okuyacağı eserleri istinsah etmek zorunda kalıyor. 

Emir Sultan'ın halifelerinden Şeyh Şemseddin'in Hocazâde'yi nalbantlarla aynı yerde oturuyor görüp, babasına bu kimdir diye sorması da Hocazade'ye babasının açık tavrını göstermesi bakımından dikkat çekici. Padişah hocası olduğunda Şeyh Şemseddin'in o gün ona söylediği 'yol senin yolundur' ifadesini hatırlayacaktır. Bu konuda detaylar için Şekaik'e bakılabilir. 

Hocazade'nin hizmetçisi ile diyaloglarının mizahi bir yönü de vardır. Hizmetçi ilk olarak kendini Hocazade'ye verdiği 800 dirhem borç ile gösterir. İlginçtir, Hocazâde, Fatih padişah olunca onun yanına gitmek istemiş, fakat para bulamadığından gidememiştir. Hocazâde'nin Türkmen hizmetçisi ona 800 dirhem borç verecektir. Bu para ile Hocazade 2 at alır ve Padişah'ın yanına Edirne'ye gider. 

Hocazâde, yolda meşhur vezir Mahmut Paşa'ya rastlar. Hatırlanacağı üzere Fatih, Mahmut Paşa'yı daha sonra idam ettirecektir. Mahmut Paşa, Fatih'e kendisinden bahsettiğini ve onun huzurundaki münazaraya katılmasını söyler. Münazara Molla Zeyrek ( ki tasfiye edildikten sonra Bursa'ya yerleşecek ve geçim sıkıntısı yaşayacaktır) ve Molla Seyyidi Ali arasındadır. Hocazade, Seyyidi Ali'nin yanında durmuş daha sonra Seyyidi Ali'nin münazaradan ayrılması üzerine, Molla Zeyrek'i susturmayı becermiştir. Üstelik Fatih, Molla Zeyrek'e "senin sözünün kıymeti kalmadı" bile demiştir. Fatih, Hocazade ile başbaşa sohbet de etmiş fakat ihsanlarını Molla Zeyrek ile Seyyidi Ali'ye yapmış, Hocazade'ye hiç bir ihsanda bulunmamıştır.

Bu durum karşısında çok üzülen Hocazade'yi hizmetçisi de amiyâne ifade ile takmaz bir hâl almıştır. "Eğer sizde ilim olsaydı, Padişah diğerlerine bulunduğu gibi ihsan da bulunurdu" şeklinde bir hizmetçinin efendisine söylemesi çok da tabii olmayan ifadeler kullanmış. Hizmetçinin bu sözleri verdiği 800 dirhemden aldığı güçle mi söylediği yoksa karakterinin böyle mi olduğu çok açık değil. Fakat bu hizmetçinin söyledikleri ile Hocazâde'nin yüzüne hakikati tüm çıplaklığı ile vurduğu ortada. 

Zaten maddi durumu iyi olmayan Hocazâde bir de 800 dirhem borçlanmış olarak  Bursa'ya dönmek üzere yola çıkmış. Bir ağacın gölgesinde oturmuştur. Mola yerindeki diğer şahısların çadırları vardır. O ise maddi sıkıntıdan çadır kuramamış bir ağacın gölgesinde konaklamıştır Birden Padişah'ın kapıcıları gelerek ona Padişah'ın hocası olduğu bildirdiler. 

Hacipler çadırı olmaması sebebiyle Hocazede'ye 'Sen Molla Zeyrek'i susturan ve Esediye Medresesi Müderrisi Hocazade misin?' diye sormuşlar ve sonunda Padişah'ın hocası olduğunu müjdelemişlerdir. 

Bunlar olurken malum hizmetçi uyuyor imiş. Hocazade hemen yanına giderek yeni haline bakmasını söylemiş. Ki üzerinde kapıcıların giydirdiği yeni kıyafetler vardır. Uyuyan hizmetçinin cevabı ise 'ben senin halini biliyorum' olmuş. Fakat daha sonra durumu anlayınca efendisine hürmet etmiş. 

Şekaik'ten Hocazade'yi okumaya başlayıp karşıma bu hizmetçi ile ile ilgili hikayeler gelince hem güldüm hem de Hocazade'nin çok şanslı biri olduğunu düşündüm. İnsanın yanında, bulunduğu durumu tüm çıplaklığı ile yüzüne vuracak birilerinin olması ne kadar önemli. 

Şekaik'te Hocazade'nin Padişah hocası oluşundan sonraki bölümde ise hep bu hizmetçiyi aradım. Fakat bulamadım. Kendime bu hizmetçiye ne oldu diye sordum durdum. Elimizde kayıt yok, ama Hocazade hayatının sonuna kadar onu yanından ayırmamıştır herhalde.  


Fatih Zamanında ‘Uzaktan’ Eğitim



Fatih Zamanında ‘Uzaktan’ Eğitim
Efdalzâde, Fatih Sultan Mehmet tarafından kendisine verilen Bursa Muradiye Medresesi’nde sakalları dökülünceye kadar çalışmış, hatta hasımları bu durumu sebebiyle korkunç bir hastalığa yakalandığını söylemişiler. Uzak durun bu adamdan demek istemişler. Oysaki yoğun stres altında sakallarını döktüğü anlaşılıyor.
Medresedeki bu çalışmaları Fatih tarafından kabul görmüş olmalı ki Fatih ona İstanbul’daki Sahn medreselerinden birisini vermiş (1473). Fatih’in sefere çıktığı bir zamanda İstanbul’da büyük bir tâun/vebâ ortaya çıkmış. Şehirde karantina başlamış ve Efdalzâde’de çocuklarını alarak İstanbul dışında bir köye götürmüş. Efdalzâde, hangi köy olduğunu söylemiyor, fakat aklımdan bu köy, şimdilerde Metris olarak andığımız Müderris Köyü olabilir diye geçiyor. Efdalzâde, ders günleri İstanbul’a geliyor ve dört kitaptan büyük bir ihtimamla ders okutmaya devam ediyor. Salı, Cuma ve Cumartesi dışında Osmanlı Medreselerinde ders okutulduğu düşünülürse Efdalzâde bu günlerin dışındaki dört gün muhtemelen at sırtında İstanbul’a gelip, köye dönmüş olmalı. Bu ifadelerden bu durumda benzer bir tavırla köylere yerleşen bu sebeple dersleri aksayan bir grup âlimin de olduğu anlaşılıyor.
Fatih seferden dönünce Efdalzâde karşılamaya gitmiş, Efdalzâde’nin bu gayretlerini öğrenen Padişah “sen üzerine düşeni yaptın, ben de üzerime düşeni yapacağım” demiş. Seferin sonucunda elde ettiği ganimetleri paylaştıran Fatih, herkese bir esir verirken, Efdalzâde’ye iki esir vermiş ve daha sonra da İstanbul kadılığına getirmiş.
Hâsılı, zor günlerde fedakârlık yapanlar hem zamanlarında takdir görüyorlar hem de târih onları hayırla yâd ediyor.




28 Mart 2020 Cumartesi

Öyle de böyle de TEKERRÜR

Tekekkür, özellikle tarihçilerin sıklıkla kullandığı bir kelime. Meşhur ifadeyi hatırlayın "tarih tekerrrürden ibarettir". Tekerrür,  'tekrarlanma' demek. Yani karşılaşılan olaylar tarihteki olayların sadece tekrarlanmasıdır, yani tekrarıdır. 

Bugünlerde yaşadıklarımız da tarihin tekerrürü olmalı !

Tarihte çok sayıda 'veba' salgını yaşanmış. Bazıları uzak doğu menşeli. Uzak doğudan dünyanın çeşitli yerlerine yayılmışlar. İslam tarihinde de çok sayıda veba kaydı var. Mesela meşhur sahabi Muaz b. Cebel'in vefat ettiği meşhur Amvas vebası.  Kara Ölüm adı da verilen 14. yy'daki veba Avrupa'da  çok can almış. Bugünlerde Korona ile sarsılan İtalya'nın veba ile ilgili bir hayli vukuatlı  geçmişi var. Hatta bugünlerin meşhur kelimesi karantina da Venedikçe 40 gün demek. Limana gelen gemilerin 40 gün beklemesi sebebiyle türemiş, daha sonra dünya dillerine geçmiş. Hasılı veba bakımından bir tekerrür var. 

1918'de İspanyol nezlesi denilen bir hastalık var. Adı İspanyol nezlesi fakat İspanya'da çıkmış değil. Savaşa katılmayan İspanyanın gazeteleri bu hastalıktan bahsettiği için isim de onlara kalmış. (Trump, Çin Virüsü deyince Çinliler kızıyor, fakat hakikate de dokunuyor, virüs oradan yayıldı, İspanyollar ne yapsın!)  Milyonlarca can almış, hatta Birinci Cihan Harbi'nin bu hastalık sebeple bittiği dahi söyleniyor. Bir başka iddia da salgının durdurulamadığı dünyada belirli bir sayıya ulaşması sebebiyle kendi kendine durduğu. 100 yıl önce olmuş, bütün kıtaları etkilemiş, bu da tekekkür.

Hasılı koronaya bir tekerrür diye bakabiliriz, fakat kafada bazı soru işaretleri var.

En fazla işkillendiren soru, hayvanlarla temasın tarihin neden şehirleşmenin en yüksek seviyede olduğu bu zaman diliminde olduğu. Bu, sadece koronavirüs için değil, mers ve sars için de geçerli. Verilen cevap genellikle Çin'in Mao zamanında yaşadığı kıtlık (1958- 1961) ile alakalı olduğu. Bu kıtlık o kadar yıkıcı olmuş ki Çinliler yarasa felan bütün yırtıcı hayvanları yemek zorunda kalmışlar. (Tabi burada Moa'nun katlettiği serçeleri de zikretmek isabetli olabilirdi fakat konuyu uzatmak istemiyorum. Açıkçası beni hiç ikna etmedi bu gerekçe. Kıtlık sadece o coğrafyada yaşanmış değil ki, dünyanın çok çeşitli coğrafyalarında, çok çeşitli dönemlerde yaşandı. Ayrıca herkes biliyor ki Çinlilerin bu hayvanatı yüzyıllardır yiyorlar.

Asıl soru şu, bu hayvanlardan insanlara geçen virüslerden çıkan bu hastalıklar neden tarihin çok yakın süreçlerinde ortaya çıkmaya başladı ? Hastalıklara zoonotik yani hayvan menşeli hastalık demek yani insanlar hayvanlarla temasa halinde o yüzden hastalık geçmiş demek, bunu da içinde bulunduğumuz zaman dilimine bağlamak hiç de ikna edici gelmiyor bana. 

Bu noktada akıllara bir başka zaviyeden tekerrür geliyor.  Tarihte bir çok örneği olan hastalık yayarak işgal, katliam, saf dışı bırakma. Özellikle Moğolların mancınıkla işgal etmek istedikleri şehirlere leş atarak veba yaydıkları biliniyor. 18. yüzyılda da İngilizlerin Amerikan yerlilerine çiçek hastalığı bulaştırdıları malum.

Korona virüse gelirsek, yine bir tekerrürle, günümüzde bir gücün bu virüs ile bir saldırı  yapmış olması hiç de uzak bir ihtimal değil. 

Hasılı öyle ya da böyle de 'tekerrür'. 

Bu  işin en üzücü yanı bu virüsün -maalesef -artık köy halini alan-  dünyada  ne kadar etkili olduğunun anlaşılması. Tekerrürden ibaret olan tarih bize bu etkinin üzerine gidileceğini söylüyor.

El Yazma Kütüphaneleri de açık erişime açılsın !

Türkiye'de el yazmaları ile uğraşan ilim adamlarının sıklıkla dile getirdiği, bir türlü de bitmeyen bir konu vardır. Gerçi son bir kaç yılda bu konuda önemli bir rahatlama oldu, fakat tam olarak çözülmüş değil. 

Bu konu el yazmalarının dijital kopyalarını temin edebilme meselesidir. 1998 yılında IRCICA'da çalışmaya başladığımda dijitalleşmenin hemen arefesindeki süreç yaşanıyordu. Süleymaniye kütüphanesinde bir defasında 3 yazma çıkıyor, günde bakabildiğiniz yazma sayısı 10'u geçemiyordu. Daha sonra yavaş yavaş dijitalleşme başladı, yine bazı kısıtlamalar olsa da, bilgisayarlar yavaş çalışsa da, aradığımız eserin dijital nüshası yok çıksa da süreç hep daha iyiye gitti. En son senelik bin poz alabilme durumu geldi, bir hayli rahatladık. 

Denebilir ki senede 1000 poz yeterli, zaten bu kütüphane kütüphane değişiyor, daha ne istiyorsunuz. 

Efendim, açıkça söyleyeyim. "Ben bir siteye girip bütün yazma eserleri görebilmek, indirebilmek istiyorum." Bunun için 10 tane veri tabanına bakıp, şu şekilde söylenmek istemiyorum. "bir de şu veritabanına bakayım", "Saray kütüphanesi hala dijital değil", "o kütüphanenin katalogu dijital değil" felan filan.

 Zaten bazı kütüphanelerin dijital verisyonları var, bunlar elden ele geziyor,  herkes biliyor. 

Bu el yazmalarının bu şekilde açılmasına, 'izinsiz basılabilir', 'bir başka ülke alabilir', 'kütüphanelerin ehemmiyeti kalmaz' tarzındaki itirazların haklı gerekçeler olmadığı çok aşikardır.

yazmalar.gov.tr sitesi esasında bu işi için kurulmuş,  nedendir bilinmez özellikle Süleymaniye Kütüphanesinin bünyesindeki kütüphanelerden malesef yeterli desteği alamamış bir proje. 

Korona günlerinde, her gün bir dijital kütüphanenin açık erişime açıldığı bugünlerde, yetkililerden istirhamım başta Süleymaniye kütüphanesi olmak üzere tüm el yazma kütüphanelerinin açık erişime açılmasıdır. Dijitalleşmenin yüzde yüze vardığını bildiğimiz bu kütüphanenin erişime açılması hiç de zor değildir. 

16 Mart 2020 Pazartesi

Korona’dan Tek Çizgili Kavuna

Evlere kapanılan “Korona Günleri’nde sağlık ile ilgili araştırmalar yapmayanımız yoktur. Ben de benzer bir araştırmaya giriştim. Karşıma, yıllar önce okumaya çalıştığım, beceremediğim, Miralay Hüseyin Remzi’nin (ölümü 1896) Tıbb-ı Nebevî isimli eseri çıktı. Hüseyin Remzi kimdir sorusuna birkaç dikkat çekici cevap alınca, eseri okuma iştiyakım arttı. H. Remzi, Avrupa’ya Pastör’ün Enstitüsüne gönderilmiş, ayrıca tıp dili’nin Türkçeleşmesi ile ilgili çabaların içinde de olmuş. 

Biraz ağdalı bir dille yazdığı mukaddimeden Hüseyin Remzi’nin tıbb-ı Nebevi literatürüne hâkim olduğunu anlaşılıyor. Eser, esas itibarıyla 40 hadis geleneğinin devamı. Hüseyin Remzi, 42 hadis seçmiş ve bunlardan hareketle bilgiler veriyor. Seçilen hadislere dönemin tıbbından hareketle örnekler verilmiş. Resulullah’ın içi görünmeyen kaptan su içmeyi yasaklaması ile ilgili rivayetin ardından sözü bir Fransız çobanın yaşadığı tecrübeye bağlaması, beni bir hayli keyiflendirdi. Bu Fransız çoban, koyunların su içtiği kaptan su içmiş, içtiği kaptan ağzına kaçan şey bir kelebeğe dönüşmüş. Tıp tarihi ile ilgilenenlerin değerlendirmeleri farklı olabilecektir pek tabii ki, fakat eseri okurken modern tıpla geleneksel tıbbın kaynakları arasını telif etmeğe çalışan bir Osmanlıyı ziyadesiyle hissettim. Sanırım bu değerlendirmenin dönemin aydın tipolojisi ile de sıkı bir bağlantısı var. 

Not aldığım birkaç hususu aktarmak isterim. Bir hayvanın hastalanınca -ki bu hastalık tabii bir durum bir insanın ya da başka bir şeyin etkisi ile değil- ve kendisi için ilaç arayışına gireceği beni oldukça düşündürdü. Remzi’nin eserinde bu konuda birkaç örnek var. Mesela kış uykusuna yatan yılan. Yılan bu uykudan uyanınca görme kabiliyetini bir hayli yitirirmiş. Yılan uykudan uyanır uyanmaz rezene yetişen yerlere giderek, gözlerini rezeneye sürermiş, böylelikle gözlerini iyileştirirmiş. Deniz kuşları hastalandıklarında deniz suyu içerek kendini iyileştirirmiş. Tilki ve kedide de benzer örnekler var. 

Bir mikrobiyolog olan Hüseyin Remzi, döneminin meşhur bulaşıcı hastalıkları kolera ve sarı hummaya da eserinde yer vermiş. Bu iki hastalığın tarihleri ile ilgili de bir hayli malumat var. İkisinin on yıllarla hesaplanan yayılma hızları, küreselleşmenin ne menem bir belâ olduğunu haykırıyor.  Doksanlarda gündeme oturan küreselleşme dalgası 2020’de artık dünyayı tam bir köy haline getirdi. Buradan hareketle 2000’le güçlenen dijiitalleşme de 2030’larda bizi esir alacak herhalde. Sonrasında sanırım hep beraber dijital her şeyi parçalayacağız. Bu son kısımlar biraz Amerikan filmi gibi ama şu an yaşadıklarımız da pek de farksız değil açıkçası. 

Efendim, hepimiz yazı beklemekteyiz. Yaz gelecek, kavurucu sıcaklar şu korona denilen illeti yok edecek. Sizlere Hüseyin Remzi’nin kitabından yazı hatırlatacak bir bilgi aktarmak isterim. Hadis âlimi Ebu Müshir el-Gassânî’ye babası şu tavsiyede bulunmuş.

“oğlum kavun satın aldığında dışındaki çizgileri say!
Eğer çizgiler tek ise tatlı çıkması beklenir."

İnşallah, yaz gelecek ve ağzımızın tadı yerine gelecek.