Veba etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Veba etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

11 Mayıs 2020 Pazartesi

Fatih Zamanında ‘Uzaktan’ Eğitim



Fatih Zamanında ‘Uzaktan’ Eğitim
Efdalzâde, Fatih Sultan Mehmet tarafından kendisine verilen Bursa Muradiye Medresesi’nde sakalları dökülünceye kadar çalışmış, hatta hasımları bu durumu sebebiyle korkunç bir hastalığa yakalandığını söylemişiler. Uzak durun bu adamdan demek istemişler. Oysaki yoğun stres altında sakallarını döktüğü anlaşılıyor.
Medresedeki bu çalışmaları Fatih tarafından kabul görmüş olmalı ki Fatih ona İstanbul’daki Sahn medreselerinden birisini vermiş (1473). Fatih’in sefere çıktığı bir zamanda İstanbul’da büyük bir tâun/vebâ ortaya çıkmış. Şehirde karantina başlamış ve Efdalzâde’de çocuklarını alarak İstanbul dışında bir köye götürmüş. Efdalzâde, hangi köy olduğunu söylemiyor, fakat aklımdan bu köy, şimdilerde Metris olarak andığımız Müderris Köyü olabilir diye geçiyor. Efdalzâde, ders günleri İstanbul’a geliyor ve dört kitaptan büyük bir ihtimamla ders okutmaya devam ediyor. Salı, Cuma ve Cumartesi dışında Osmanlı Medreselerinde ders okutulduğu düşünülürse Efdalzâde bu günlerin dışındaki dört gün muhtemelen at sırtında İstanbul’a gelip, köye dönmüş olmalı. Bu ifadelerden bu durumda benzer bir tavırla köylere yerleşen bu sebeple dersleri aksayan bir grup âlimin de olduğu anlaşılıyor.
Fatih seferden dönünce Efdalzâde karşılamaya gitmiş, Efdalzâde’nin bu gayretlerini öğrenen Padişah “sen üzerine düşeni yaptın, ben de üzerime düşeni yapacağım” demiş. Seferin sonucunda elde ettiği ganimetleri paylaştıran Fatih, herkese bir esir verirken, Efdalzâde’ye iki esir vermiş ve daha sonra da İstanbul kadılığına getirmiş.
Hâsılı, zor günlerde fedakârlık yapanlar hem zamanlarında takdir görüyorlar hem de târih onları hayırla yâd ediyor.




28 Mart 2020 Cumartesi

Öyle de böyle de TEKERRÜR

Tekekkür, özellikle tarihçilerin sıklıkla kullandığı bir kelime. Meşhur ifadeyi hatırlayın "tarih tekerrrürden ibarettir". Tekerrür,  'tekrarlanma' demek. Yani karşılaşılan olaylar tarihteki olayların sadece tekrarlanmasıdır, yani tekrarıdır. 

Bugünlerde yaşadıklarımız da tarihin tekerrürü olmalı !

Tarihte çok sayıda 'veba' salgını yaşanmış. Bazıları uzak doğu menşeli. Uzak doğudan dünyanın çeşitli yerlerine yayılmışlar. İslam tarihinde de çok sayıda veba kaydı var. Mesela meşhur sahabi Muaz b. Cebel'in vefat ettiği meşhur Amvas vebası.  Kara Ölüm adı da verilen 14. yy'daki veba Avrupa'da  çok can almış. Bugünlerde Korona ile sarsılan İtalya'nın veba ile ilgili bir hayli vukuatlı  geçmişi var. Hatta bugünlerin meşhur kelimesi karantina da Venedikçe 40 gün demek. Limana gelen gemilerin 40 gün beklemesi sebebiyle türemiş, daha sonra dünya dillerine geçmiş. Hasılı veba bakımından bir tekerrür var. 

1918'de İspanyol nezlesi denilen bir hastalık var. Adı İspanyol nezlesi fakat İspanya'da çıkmış değil. Savaşa katılmayan İspanyanın gazeteleri bu hastalıktan bahsettiği için isim de onlara kalmış. (Trump, Çin Virüsü deyince Çinliler kızıyor, fakat hakikate de dokunuyor, virüs oradan yayıldı, İspanyollar ne yapsın!)  Milyonlarca can almış, hatta Birinci Cihan Harbi'nin bu hastalık sebeple bittiği dahi söyleniyor. Bir başka iddia da salgının durdurulamadığı dünyada belirli bir sayıya ulaşması sebebiyle kendi kendine durduğu. 100 yıl önce olmuş, bütün kıtaları etkilemiş, bu da tekekkür.

Hasılı koronaya bir tekerrür diye bakabiliriz, fakat kafada bazı soru işaretleri var.

En fazla işkillendiren soru, hayvanlarla temasın tarihin neden şehirleşmenin en yüksek seviyede olduğu bu zaman diliminde olduğu. Bu, sadece koronavirüs için değil, mers ve sars için de geçerli. Verilen cevap genellikle Çin'in Mao zamanında yaşadığı kıtlık (1958- 1961) ile alakalı olduğu. Bu kıtlık o kadar yıkıcı olmuş ki Çinliler yarasa felan bütün yırtıcı hayvanları yemek zorunda kalmışlar. (Tabi burada Moa'nun katlettiği serçeleri de zikretmek isabetli olabilirdi fakat konuyu uzatmak istemiyorum. Açıkçası beni hiç ikna etmedi bu gerekçe. Kıtlık sadece o coğrafyada yaşanmış değil ki, dünyanın çok çeşitli coğrafyalarında, çok çeşitli dönemlerde yaşandı. Ayrıca herkes biliyor ki Çinlilerin bu hayvanatı yüzyıllardır yiyorlar.

Asıl soru şu, bu hayvanlardan insanlara geçen virüslerden çıkan bu hastalıklar neden tarihin çok yakın süreçlerinde ortaya çıkmaya başladı ? Hastalıklara zoonotik yani hayvan menşeli hastalık demek yani insanlar hayvanlarla temasa halinde o yüzden hastalık geçmiş demek, bunu da içinde bulunduğumuz zaman dilimine bağlamak hiç de ikna edici gelmiyor bana. 

Bu noktada akıllara bir başka zaviyeden tekerrür geliyor.  Tarihte bir çok örneği olan hastalık yayarak işgal, katliam, saf dışı bırakma. Özellikle Moğolların mancınıkla işgal etmek istedikleri şehirlere leş atarak veba yaydıkları biliniyor. 18. yüzyılda da İngilizlerin Amerikan yerlilerine çiçek hastalığı bulaştırdıları malum.

Korona virüse gelirsek, yine bir tekerrürle, günümüzde bir gücün bu virüs ile bir saldırı  yapmış olması hiç de uzak bir ihtimal değil. 

Hasılı öyle ya da böyle de 'tekerrür'. 

Bu  işin en üzücü yanı bu virüsün -maalesef -artık köy halini alan-  dünyada  ne kadar etkili olduğunun anlaşılması. Tekerrürden ibaret olan tarih bize bu etkinin üzerine gidileceğini söylüyor.