14 Eylül 2020 Pazartesi

Dedemin nüfus tezkeresi

 - Mülâyim Bey!  Uzun süredir konuşamıyoruz. 

- Yâhu Hamdi! Araya mâlum yaz girdi. İnan, şu koronalı bahar sonrası, tatile, mal bulmuş mağribi gibi yapıştık. Anca döndük. Sen neler yaptın ? 

- Biz de imkân ölçüsünde bir şeyler yaptık. Uzun süre sonra 1 hafta kesintisiz tatil yapabildik.

- Boşuna yoruyorsun kendini Hamdi!

- Sormayın, Mülâyim Bey! Her dâim etrafımdaki işleri azaltacağım diye yola çıkıyorum. Sonra kendimi daha fazla işe batmış buluyorum. 

- Baban pek böyle biri değil?! Belki de deden sana armağan bu durum? 

- Malesef, elimde dedemin mizacı hakkında çok fazla bilgi yok.

- Nedenki ?!

- Dedem evlendiğinde yaşı 55. Babam da 57 yaşında iken doğuyor. 

- Hadi ya, deden kaç doğumlu? 

- 1302/1884'de doğmuş dedem. 

- Vay, yaşasaydı 136 yaşında olacaktı. Dede gibi değil "ced" demek lazım ona sanki. 

- Haklısınız, Mülayim Bey. Dedem ile babamın ilişkisi pek baba- oğul ilişkisi olmamış. Herhalde yaş farkı sebebiyle aralarındaki diyalog sınırlı kalmış. Babam 14-15 yaşlarında iken dedem 70 yaşında. Zor tabi.

- Gerçi o eski babalar ile oğullar arasındaki klasik ilişki ama babanın durumu biraz daha farklı. Yalnız sen deden hakkında bir dolu malumat saymıştın. Nereden o bilgiler ? 

- Mülayim Bey, dedemin son görevi Zeytinburnu Müftülüğü. Osmanlı zamanında da memuriyeti var. Hasılı, Diyanet arşivinde kocaman bir dosyası var. O dosyanın büyük bir kısmını alma imkanım oldu. 

- Şanslısın! Müsaadenizle size elimdeki nüfus tezkeresini okuyorum.

- Buyur lütfen. 

- İsim ve şöhreti: Hafız Ahmed Efendi

  Baba adı: Ömer Efendi 

  Validesi: Necibe Hanım 

  Doğum Yeri: Kayalar Kazası

  Mülayim Bey, dedem Kayalar'da okumuş, muhtemelen orada hafız olmuş. Sonra İstanbul'a gelmiş, medresede okumak için. Devam ediyorum.

 Milliyeti: Müslim

 Müteehhil yani evli değil. 

 Boy: orta 

 Bakın burası da ilginç. Bu bilgi bize uzun boylu diye gelmişti âileden. 

- Neden ki?

-Çünkü babaannemden naklen annem bana anlatmıştı. Babaannemin boyu bir hayli kısa imiş. 

Göz elâ.

İkamet adres: Eyüp, Cezeri Kasım Paşa, Okçular Caddesi, 26 Numara.

- Demek adresi var elinde. Gidip baksana ne var şimdi orada? 

- Sormayın Mülayim Bey yıllardır ihmâl ettiğim şeylerden o da. 

*****



DEVLET-İ ALİYYE-İ OSMANİYE TEZKİRESİDİR

İsim ve şöhreti

Pederi ismiyle mahall-i ikameti

Validesi ismiyle mahall-i ikameti

Tarih ve mahall-i veladeti

Milleti

Sanat ve sıfat ve hizmet ve intihab ve salahiyeti

Müteehhil ve zevcesi müteaddid olup olup olmadığı

Derecat ve sunuf-ı askeriyesi

Hafız Ahmed Efendi

Ömer Efendi

Necibe Hanım

1304

1302

Kayalar

Müslim

 

Müteehhil değildir.

Hicreti 12 kanun-ı sâni 1330

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Eşkal

Sicil-i nüfusuna kayd olunan mahalli

Boy

Göz

Sima

Alamat-i farika-i sabite

Vilayeti

Kazası

Mahalle ve karyesi

Sokağı

Meskeni numarası

Nev-i meskeni

Orta

Ela

Buğday

Tam

İstanbul

2

Eyüp Cezeri Kasım Paşa

Okçular caddesi

26

Hane

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bâlâda isim ve şöhret ve hâl ve sıfatı muharrer olan Hafız Ahmed Efendi devlet-i aliyyenin tabiiyetini haiz olup ol suretle cerîde-i nüfusta olduğunu müşir işbu tezkere ita kılındı. 18 Şubat  1330/16 Rebiülâhir 1332

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12 Kanun-ı sânî 1330 tarihinde hicret ettiği ve tescilinde mahzur olmadığı polis müdiriyetinde tahkikatında anlaşılmış ve meclis-i idare-i vilayetin 16 Şubat 1330 tarihinde kararı üzerine müceddiden verilmiştir.

Mühür: es-Seyyid Mehmed Mustafa

Dahiliye nezareti umuru

 

Muamele görmüştür.

İşbu sureti aslına mutabıktır.

 

Pul

1 Kanun-ı Sâni 1335

Ahmeh Hamdi

 


1 Haziran 2020 Pazartesi

Yavuz'un kısa saltanatı

- Mülâyim Bey sürekli der durursunuz, Yavuz'un kısa saltanatı ilahî adâlet diye. 
- Evet öyle, Hamdi. Düşünsene Selim'in  saltanatının Kanuni kadar olduğunu, yeryüzünde kimse kalmazdı vallahi. 
- Abartmayın Mülayim Bey.  Bir hikâye var, onun saltanatının kısa sürmesi ile ilgili.
- Anlat Hamdi, lütfen.
- II. Bayezıd, oğlu Yavuz'u İstanbul'a davet etmiş. Amacı onu askerlerinin kumandanı yapmakmış.
- Askerlerin kumandanı mı! O ne demek ki?
- Efendim, metinde emîr ala'l-asker ifadesi geçiyor. Sanırım onun bu şekilde anlaşılması mümkün.
- Eee.. Sultan Selim Han ise kumandanlığı değil, saltanatı istiyor. Hem de babası sağ iken. 
- Babası sağ, kendi Sultan; bu asla olamaz. Birisi ölür.
- Neyse, II. Bayezıd bu konu hakkında günlerce düşünmüş. Bir hayli de tereddütte kalmış. Fakat en sonunda teslim etmiş saltanatı oğlu Selim'e. 
- Tabi sonra da zehirleniyor, ah ah. 
- Orası tartışmalı bir hayli de, konu o değil. Bu tereddüt hâlinde yani II. Bayezıd saltanatı oğluna teslim edip etmemeyi düşünürken, Selim sûfi meşayihe gidiyor ve onlar kendisini saltanat ile müjdeliyor. Fakat dönemin meşhur Şeyhlerinden Şeyh Velayet istisnâ. Ona, Selim, saltanatı sorunca, şöyle cevap veriyor:  Evet, sultan olacaksın ama ömrün uzun olmayacak !
- Hamdi, bunu demiş mi cidden. 
- Öyle hikaye ediliyor. 
- Bunu Selim'e demek mangal gibi yürek ister. 
- Öyle de, sanki Şeyh olacakları görmüş. Düşünsenize Mülayim Bey, Selim'in babasını öldürdüğü velev ki sadece iddia bile olsa ne kadar ağır !
- Haklısın fakat saltanatın kaderi böyle. 
- Kader böyle diye öldürmek meşrulaştırılamaz, Mülayim Bey. 

18 Mayıs 2020 Pazartesi

Bayezıd'ın tazarruu


-  Mülayim Bey, doğru söyleyin, gençliğinizde Fatih’in ölümü ile ilgili tartışmalara nasıl bir tavırla yaklaştınız.  Sanırım muhafazakar kesim çok sıkı tartışmış bu konuyu öldürüldü mü öldürülmedi mi, kim öldürdü, nasıl öldürdü vs.
- Her şeyden önce güzel tartışmadı. Yani Fatih gibi birisini tartışmak güzeldi, evvelâ. Zira çağ kapayıp, çağ açmış birisi. Şimdilerde biraz daha entelektüel kimliği üzerinde duruluyor fakat bizim zamanımızda ‘haza cengaver’di.
-  21 yaşında İstanbul’u almış.
-  Evet evet. Akşamları toplanırdık, tartışırdık. Bazen Papa’nın yaptığına bazen de oğlu Bayezıd’ın dahli olduğuna kanaat getirirdik. Bitmeyecek bir tartışma…
-  Öyle demeyin, bitirmek isteyenler de olmuş.
-  Evet. Bir rahmetli ağabeyimiz, bir grubun kabrini açmaya yeltendiğini sonra korkarak vazgeçtiklerini anlatırdı. Bu daha sonra bir romanda da işlenmiş galiba.
-  Evet hatırlar gibiyim. Fakat ben size başka bir hikaye anlatayım bu işle ilgili, müsaade ederseniz.
-   Hay hay..
-  Bayezıd’ın kardeşi Cem’in karşısında biraz çaresiz kaldığı söylenir. Zira Cem babasına çok benzemektedir yani bugünlerin ifadesi ile donanımlıdır. Hatta Cem, devlet ricalinin de desteğini almıştır. Şu meşhur Karamanlı  Mehmet Paşa’nın. Bunun üzerine Bayezıd bir şeyler düşünür.
-   Heh işte zehirliyorlar Fatih’i..
-   Yok yok öyle değil. Bayezıd, dönemin meşhur şeyhlerinden Çelebi Halife’ye tazarruda bulunur yani yalvarır.
-   Ne için yalvarıyor?
-   Kendisinin Padişah olması için günümüzün ifadesiyle kulis yapmasını istiyor. Ama bu kulis biraz farklı.
-  Nasıl farklı?
-  Bu maneviyat âleminde bir kulis.
-  Nasıl yani?
-  Yani manevi âlemden destek almak istiyor.
-   Eeee
-  Şeyh önce olmaz diyor fakat ısrar artınca kabul ediyor. Maneviyat âleminde Karamanlı velilere soruyor. Onlar da pek Bayezıd’a meyl etmiyorlar.
- Dur bir dakka !
-  Yahu bu Bayezıd, veli diye anılmıyor mu ? Neden ona meyl etmiyorlar.
-  Sanırım biraz bu iş Karamanlı Mehmed Paşa’nın Cem’i desteklemesi ile alakalı. Neyse. Manevi âlemde bir mücadele oluyor fakat mücadelenin ilk safhasını kaybeden Çelebi Halife oluyor, hatta kızını da bu sebeple kaybediyor.
-  Kızını mı ? Ölüyor mu kızı ?
-  Evet
-  Eeee.. Bayezıd ısrara devam ediyor Şeyh’e. O da bu sefer Karaman Evliyaları’na veziri kasdederek,  onun vakıflara el koyduğunu söylüyor. Karaman evliyası bu sefer Bayezıd’ı destekliyor. Buna yalnız İbnü’l- Vefa itiraz etmiş ve o Vezir’i korumak için etrafına bir daire çizmiş.
-   Daire mi çizmiş? Çok tuhaf yahu. Eeee…
-   Bu durum büyük bir kıskançlık ortaya çıkarmış.
-   Evliyaların Beyazıd’ın yanına geçmesi mi ?
-   Evet, öyle bir kıskançlık ki adı Mehmed olan herkese sirayet etmiş. O dönem Amasya’da yaşayan birisi adı Mehmet olan 40 çocuğun da başına bir musibetin geldiğini rivayet ediyor.
-   Dur bir dakika. Mehmed vezirin adı ama aynı zamanda Padişah’ın da.
-   Mülayim Bey, anlamaya başladınız.
-   Padişah’ın başına gelenleri de buna bağlıyorlar di mi ?
-   Evet öyle. Bu musibetler arasında adı Mehmed olan Fatih de vefat ediyor. Bayezıd yola çıkarken Vezir Mehmed Paşa’nın da öldürüldüğü haberini alıyor.
-   Dur bir dakika. Daire n’oldu ? İbnü’l-Vefa bir daire çizmişti.
-  O daire bir muska imiş. Padişah’ın ölümü üzerine Vezir terlemiş, o muska da ıslanmış, dolayısıyla bir kısmı silinmiş, o da muskayı yeniden yazması için İbnü’l-Vefa’ya yollamış, muskasız kalınca da öldürülmüş.
-   Hamdi, bu hikayeyi hiç sevmedim. Bizim hikayeler çok daha gerçekçi. Yahudi hekim öldürdü, Bayezıd zehirledi felan. Bu hikaye ise bambaşka bir âlemden.
-   Öyle tabii de bu hikayeler hakikat olmasa da hakikat hakkında bazı bilgiler verebilir.
-   Nasıl yani?
-   İyi bir tarihçinin elinde bu hikayeler güçlü deliller haline gelebilir diyorum.
-   Hiç sanmam Hamdi!

17 Mayıs 2020 Pazar

Rüyada kurbağa görmek

- Mülayim Bey, yanlış hatırlamıyorsam, rüyâlarınızı yazdığınızı söylemiştiniz. Hâlâ yazıyor musunuz ? Hatta sözünüz de vardı, izin verecektiniz okumam için. 
- Yaklaşık 10 yıl önce bıraktım yazmayı, Hamdi. Böyle daha mutluyum, açıkçası. Rüyaları yazmak, onları unutmamak, onlarla sürekli yüzleşmek demek. Yazıp yazıp, okuyorsun.  Sonra bir de  bakıyorsun ki gördüğün rüyalar saçma sapan. Beklediğin gibi değil. Hasılı, baktım bu durum beni üzüyor, ben de kestim yazmayı. 
- Mesele rüyalarla ilgili değildir belki de. Sanki rüyaları tabir edecek kimse bulamamışsınız siz. 
- Yahu elimde bazı kitaplar vardı. İbn Sirin'i bilirsin. Fakat onlardan da pek netice alamadım. Hasılı, yazmayı bıraktım. Hem sen söylesene bir kelime daha vardı, rüyâ için kullanılan, neydi o ? 
- Siz 'vâkı'a'yı diyorsunuz.
- He, evet. Fakat ne alaka 'vâkı'a'. Vakıa olay demek. 
-Şöyle... Uyurken kalp duyu organlarının etkisinden kurtulduğu için berraklaşıyor ve Levh-i Mahfuz ile arasındaki perde kalkıyor ve Levh-i Mahfuz'dan vâki olan yani düşen şeye vâkıa deniyor. Türkçe'deki düş kelimesini hatırlayın Mülayim Bey.  Gerçi rüyâ ile vâkıa arasında da fark var. Neyse, ben yine de rüyalarınızdan kayda geçirdiklerinizi okumak istediğimi tekrarlayayım. 
- Yahu dedim ya, saçma sapan rüyalar. Mesela, sadece bir hayvan gördüğüm oluyor. Manasız şeyler yani. 
- O hatırınızda kalandır. Hatırınızda kalandan hareketle ancak ferasetli bir kimse mevzunun ne olduğunu tabir edebilir. 
- Ferasetli kimse mi dedin. Ara ki bulasın.
-  Bu rüya meselesinde biraz da muhatabı mutlu etmek de lazım sanki, Mülayim Bey. 
- Nasıl yani ? 
- Bir hikâye anlatayım size. Baştan söyleyeyim hikaye bir rüyâ tabiri üzerine, fakat tabir hiç de öyle derin değil. Basit bir şey. 
- Hikaye nasıl ? 
- Yine Fatih dönemi âlimlerinden..
- Dur bir ya. Hep Fatih dönemi âlimleri diyorsun. 
- Yahu sormayın bu aralar biraz onlarla ilgileniyorum, idare edin. 
- Eeee
- Şeyh İlahi isim bir zât var. Nakşiliği bu coğrafyaya taşıyanlardan. Onun sevenleri arasında bir yaşlıca hanım varmış. O bir gün Şeyh'in huzuruna gelmiş ve kendisini rüyasında kurbağa suretinde gördüğünü söylemiş. Kadının bu rüyadan korktuğunu düşünmüş olacak ki Şeyh, bir sıkıntının olmadığını, kendisine bir zarar gelmeyeceğini söylemiş fakat kadın bu cevapla tatmin olmamış. Yerinden de kalkmamış, beklemeye devam etmiş. 
- Bu kadının durumu biraz benim durumu andırıyor. Ben de kendimi hayvan suretinde görmüş bir hayli korkmuştum. Eee.. 
- Şeyh İlahi'nin aklına bir tabir gelmiş. Bu bir tabir mi tartışılır hatta. Arapçada kurbağanın karşılığı dıfda' kelimesi. Şeyh İlahi şöyle düşünmüş, dıfda' kelimesi iki hecedir. Birinci 'dıf' ki bu dıyafet yani Türkçemize geçmiş hâli ile ziyafet kelimesine işarettir. Diğeri da' dır ki o terk etmek, vaz geçmek manasındadır. Şeyh kadına rüyasını şu şekilde tabir etmiş: "Şeyhinin dostlarına bir ziyafet vermeye niyet etmişsin fakat yerinin darlığı   sebebiyle ondan vazgeçmişsin". Kadın bu tabir ile mutlu olmuş, gitmiş. 
- Çok ama çok tuhaf. Bu bir tabir değil ki. 
- Öyle demeyin Mülayim Bey, bu bir tabir ya da değil fakat muhatabı rahatlamak da bir yol. 
- Vallahi Hamdi, böyle tabir edenler olsaydı yazmaya devam ederdim rüyalarımı. 
- Keşke devam etseydiniz, Mülayim Bey.

16 Mayıs 2020 Cumartesi

Fatih Camii’nde ilk hutbe ve bir itiraz


-Hamdi! Arapça ders almıştım, üniversitede iken, bir Molla’dan. Emsile’den başladım okumaya, fakat uzun süre gitmedi. Zira Arapça’nın kâideleri bitmiyor.
- Mülayim Bey! Biraz sabretseydiniz, belli bir süre sonra metinleri okumaya, anlamaya başlardınız. Sonrasında da gerçekten çok zengin bir edebiyat ile karşılaşacaktınız.
- Zengin edebiyat tarafı doğru da ben Arapça’yı Osmanlıcama faydalı olsun diye istemiştim. Öğrendiklerimin de faydasını gördüm. Devam etmememde Molla’nın takıntılarının da etkisi olmadı değil. Hareke takıntısı. Ne diyorsunuz ona?
- İrab.
-İşte o. Çok zordu benim için. Hasılı, beceremedim.
- Mülayim Bey, size bizim Peder Bey’den bahsetmiştim. Sizin bahsettiğiniz harekeleme takıntısı ifadesi çok doğru değil fakat sanırım bizim Peder özelinde bu ifade doğru.
- Nasıl yani?
- Kendisi sınavlarda sorduğu metinlerde hemze-i vasılların da gösterilmesini isterdi.
- Hemze-i vasıl ne ki?
- Kur’an okurken dikkat etmişsindir esasında.
- Neyse, anlaşılan gösterilse de gösterilmese de olacak bir şey. Fakat o ısrar ediyordu, diyorsun.
- Evet, aynen öyle.  
-Bizim ulemâ her dâim sevmiştir, Arapça bilgisini göstermeyi. Fatih Camii açıldığında dahi bir tartışma olmuş. Belki de o camideki ilk ilmi tartışma.
- Şimdi çok merak ettim, o tartışmayı. Herhalde çok esaslı bir konu tartışılmış.
- Pek o kadar da esaslı bir konu değil. Esasında, bir tartışma da değil bu. Bir itiraz. Konu da yine Arapça. Anlatayım:
Molla Sirac, Acem bölgesinden Fatih zamanında kaçarak İstanbul’a gelmiş. Onun geliş tarihi Fatih Camii’nin tamamlanma tarihine rastlamış. Sultan Fatih, Molla Acem’i dinlemiş ve konuşması hoşuna gitmiş. Onu, yeni camiin hatipliğine tayin etmiş.
Molla Sirac, hutbesine “el-hamdu lillahillezi vasafe’l-hâmidine bi’l-mehâmid. İnnî hâmidun alâ ni’amâihi, el-hamdulillah’ ifadesi ile başlarmış.
- Yani ne diyor?
- Siz de anlıyorsunuzdur biraz.
- Kelime kelime anlıyorum. Hâmid hamd eden demek. Niama da nimetler. Elhamdulillah da malum zaten.
- “Hamd edenleri mehâmid ile vasfeden Allah’a hamd olsun. Nimetleri için Allah’a hamd ederim.”
- Mehâmid derken ?
- Mehâmid hamd etmeye sebep olan özellikler demek.
- Yani nasıl oldu tercüme?
- Şöyle: Hamd edenleri hamde sebep olan özelliklerle vasfeden Allah’a hamd olsun.
- Anladım sanki. İtiraz nereye ki ?
-Yine dönemin bir başka âlimi Hatipzâde belki siz Molla Lütfi’nin idamı meselesinden hatırlarsınız?
- Hımm hatırlar gibiyim.
- O itiraz etmiş bu ifadeye. İfadenin şöyle olması gerektiğini söylemiş: “vasafa’l-hamidine bi’l-mehâmid” ifadesinin “vasafahu el-hâmidune bi’l-mehâmid”
- O zaman nasıl oluyor anlam ?
- “Hamdedenlerin hamdedilen özelliklerle hamdettikleri Allah’a hamd olsun”  
-Bir önceki neydi?
- “Hamd edenleri hamde sebep olan özelliklerle vasfeden Allah’a hamd olsun.”
- Tamam anladım. İkincisinde Allah hamd edenleri vasfediyor. Birincisinde ise hamd edenler hamd edilen özelliklerle hamd ediyorlar. Fakat bunların her ikisi de anlamlı. Bence itiraz edecek bir şey yok ortada.
- Esasında aralarındaki nüans önemli. Sanırım Türkçe tercümede pek kendini hissettirmiyor. Fakat şu noktayı teslim etmek gerek ki her iki cümle de kendi içinde anlamlı.
- Orası öyle de Fatih Camii’ndeki ilk hutbe sonrasındaki bir itiraz olması bakımından bana tuhaf geldi. Daha temel bir konu olmasını beklerdim açıkçası.
- Yahu Mülayim Bey,  dedim ya, bu bir tartışmadan ziyade itiraz. Bir de tabii Sultan Fatih’in de etkisi var bu işte. Fatih çok severmiş ulemanın birbiriyle tartışmalarını. Huzurunda yapılan tartışmalarla ilgili onlarca kayıt var. Dedim ya onun da etkisi vardır.
- Hamdi, açıkçası çok merak ettim huzurunda nelerin tartışıldığını.
- Onu da bir gün konuşuruz, Mülayim Bey.

15 Mayıs 2020 Cuma

Sultan Fatih Döverse..


 Efendim, değerli büyüğüm Mülayim Bey’i sizlere takdim etmek isterim. Kendisi 60 yaşlarının sonlarında, 80 öncesinde sağ- sol kavgaları arasında yer almış, dinine, diyanetine bağlı bir ağabeyimizdir. Nasıl ve nerede tanıştığımızla ilgili teferruatı daha sonra arz etmek isterim.
-         Mülayim Bey, karantina günleriniz nasıl geçiyor?
-         İç güveysinden hallice, Hamdi. Üniversite günlerinden kalan ve daha sonra bazı eklemeler yaptığım yaklaşık bin kitaplık kütüphanem var. Onu düzenlemeye çalıştım. Fakat pek de beceremedim. Bir de dışarı çıkamamak var tabii.
-         Okumak iyi geliyor olmalı size.
-         Hayat okuma alışkanlığımı da almış, Hamdi. Şu an daha çok seyrediyorum, kitapları. Okumak bana zor geliyor.
-         Peki ne yapıyorsunuz?
-         -Dışarıyı izliyorum. Bazen benim yaşlarımdakilerin karantinaya rağmen gezdiğini görünce hemen pencereden müdahale ediyorum, bağırıyorum, çağırıyorum. Bazen o da bana mukabele ediyor, herkes pencereye çıkıyor, onlara da eğlence oluyor. Bazısı da gülüyor geçiyor. Bunları esasında eşek sudan gelene kadar bir güzel döveceksin!
-         Dövmek çözüm olmasa gerek. Pedagoglar özellikle vurguluyor, dövmenin çözüm olmadığını.
-         Öyle diyorsun ama ben yakından şahidim, dayağın insanları adam ettiğine.
-         Bunlar çok istisnâi durumlar, Mülayim Bey. İstisnaî durumlarla amel etmek doğru değil, malum. Fakat size bir hikaye anlatayım, dayağın adam etmesi ile alakalı, müsaade ederseniz?
-         Hay hay.
-         Molla Vildan isimli bir şahsiyet var. Fatih dönemi âlimlerinden. O kazaskerken, Sultan Fatih’in adamlarından bir genç Edirne’de karışıklık çıkarıyor. Edirne’deki mahkeme nâibi, ona birisini gönderiyor ve bu yaptıklarına son vermesini söylüyor.
-         Hamdi, ne yapmış bu adam, yağma mı talan mı?
-         O konuda bir bilgimiz yok, fakat gayri ahlaki bazı olaylar olmuş, sanırım.
-         Nâib hemen bir adam gönderiyor. Fakat iş çözülmüyor. Nâib, bu sefer öfkeleniyor, bizzat gidiyor, fakat adamı tedib etmek bir yana bir de bu adamdan güzel de bir dayak yiyor.
-         Nâibi dövüyor yani.
-         Evet.
-         Ava giderken avlanıyor.
-         Tam da öyle olmuş.
-         Neyse, hâdise Sultan Fatih’in kulağına gidiyor. Fatih, keskin bir kılıcı kınından sıyırır gibi ferman buyuruyor. ‘tiiz kellesini alın’.
-         Helal olsun Sultan Fatih’e!
-         Mülayim Bey, biraz sabır, bakın neler oluyor.
-         Vezirler araya giriyor, Fatih’ten Naib’i döven adamın hayatını bağışlamasını istirham ediyorlar. Kazasker Molla Vildan’a giderek Sultan Fatih’i ikna etmesini istiyorlar. Ama nâfile, Fatih ikna olmuyor.
-         Olmaz tabi. Adam hâkime el kaldırmış, hukuku ayaklar altına almış. Vursunlar kellesini.
-         Molla Vildan, Fatih’in huzuruna çıkıyor. Diyor ki bizim nâib, öfke ile makamından çıkmıştır. Dolayısıyla kâdılık sıfatı da ortadan kalkmıştır.
-         Nasıl nasıl ??
-         Bir hadis var. “Kimse, öfkeli iken iki kişi arasında hüküm vermesin” şeklinde. Bu sebeple fakihler hâkimin öfkeli iken hüküm vermesini mekruh görmüşlerdir.
-         Eee..
-         Molla Vildan, bu sebeple nâibin o adamla kapışmasının hâkim sıfatı olmadan olduğunu söylüyor.
-         Tam olarak anlamadım.
-         Yani şöyle, nâib, öfke ile o adamın karşısına çıktığı için hâkim sıfatı ortadan kalkıyor, herhangi bir kimse gibi onun karşısına çıkıyor, diyor.
-         Ben tam ikna olmadım sanki.
-         Neyse, Mülayim Bey. Asıl önemli kısım sonu. Bırak da anlatayım.
-         Buyrun buyrun..
-         Molla Vildan, hâkim yani kâdılık sıfatının ortadan kalktığını söylüyor ve ekliyor o adam nâibi döverek, şeriata hakaret etmemiştir. Sadece birisini dövmüştür. Dolayısıyla öldürülmesi caiz değildir. Fatih sukut ederek, Molla Vildan’ın bu arzını kabul etmiş. Hasılı adamın canını bağışlamış.
-         Vallahi, Molla Vildan’ın son vurgusu bana da çarpıcı geldi.
-         Hikaye devam ediyor. Fatih sukut etmiş. Bu adam bir süre sonra İstanbul’a gelmiş. Malum, Fatih, canını bağışlamış. Huzuruna çıkması, elini öpmesi istenmiş. Huzura çıkmış, Fatih bir sopa getirterek âmiyane ifade ile ağzını burnunu yarmış adamın. Öyle ki adam 4 ay kalkamamış, yataktan. 4 ay sonra iyileşmiş. Ve devam etmiş, Devletteki hizmetine. Ve II. Bayezıt dönemi vezirlerinden Davut Paşa olmuş. Bu Davut Paşa, meşhur Davut Paşa kışlasını yaptıran sadrazam. O dermiş ki “şu anki durumumu Fatih’in attığı o dayağa borçluyum’.
-         Eee Hamdi. Bak dediğim çıktı. Demek ki dayak işe yarıyormuş.
-         Öyle deme Mülayim Bey, bu dayağın işe yaradığı sadece bir istisnaî örnek, belki yüzlerce örnekte menfi bir netice ortaya çıkmıştır.

12 Mayıs 2020 Salı

Dum ! Dum! Dum


Fatih Sultan Mehmed sefere çıkıyor, arkadan davullar vuruyor. Fatih, âlimlerle beraber yürüyordu. Alimlerden biri “Ey Müminler, Allah’a ve Resûlüne iman edin” ﴾Nisa 136﴿ ayetinin hikmetini soruyor. Bu soruyu, Fatih, Molla Ümmüveled’e yönlendiriyor. Molla Ümmüveled aslen Acem coğrafyasından, meşhur Fahreddin  el-Acemî’nin ümmüveled’i ile evlenmesi sebebiyle kendisine Molla Ümmüveled denmiş.
Molla Ümmüveled ‘Padişahım davullar hikmetini anlatıyor’ diye cevap vermiş. Fatih’i merak almış. Ne diyor davullar diye sormuş. Davullar ‘dum’, ‘dum’, ‘dum’ diyor demiş. Yani Arapça’daki ‘dum’ ifadesinin ‘devam et’, ‘devam et’ manasına geldiğini hatırlatmış.
Malumunuz, müfessirlerin bu âyet için verdiği anlamlardan birisi ‘imanda sebat edin’dir. Dolayısıyla Molla Ümmüveled davulların ‘dum’, ‘dum’ sesi ile ayetin tefsiri arasında mizahi bir ilişki kurmuş.
Hâsılı, hazırcevap ve mizahi açıklamalar günümüzde de mazi de her zaman iş yapıyor.