29 Ekim 2020 Perşembe

Ediplerin eşleri

- Mülayim Bey, geçen gün mezatta görünce dayanamadım, hemen aldım. Sermet Sâmî Uysal'ın Eşlerine Göre Ediplerimiz başlığı ile 1950li yıllarda Cumhuriyet Gazetesi'nde yayınladığı röportajlarının kitaplaşmış hâli. 

- Sermet ne demek acaba ? 

- Mülayim Bey, duyduğunuz ve anlamını bilmediğiniz isimlerin manalarını sorma alışkanlığınız bana da sirayet etti. Ne yapacağız?!

- Yahu neden bir illet gibi bakıyorsun bu alışkanlığa.

- Neyse, Sermed sonsuz, ebedi demek. Dönelim kitaba. 

- Bir dakika. "Eşlerine Göre Ediplerimiz" başlığı  bugünün deyimi ile sağlam reyting alır. 

- Başlık gerçekten dikkat çekici. Muhtevanın da aynı dikkati sizde uyandırması için edipleri tanımak bilmek lazım. Gençlerimiz ne kadar tanıyor onları pek bilemiyorum. 

- Eee, bahsetsene kitaptan. 

- Sermed Sâmî, edibe ulaşıyor, genellikle edib üzerinden eşi ile görüşmek üzere bir randevu talep ediyor. Edip ve eşinin beraber olduğu bir mecliste röportaj yapıyor. Sorular esasında çok klasik. Nasıl tanıştınız, eşiniz nasıl çalışır, sizinle istişare eder mi, eserlerinde siz var mısınız, batıl itikadı var mıdır felan filan. 

- Hangi edipleri okudun? 

- Reşat Nuri, Peyami Safa'ya baktım onlar pek dikkatimi çekmedi açıkcası. Refik Halit Karay'ı dikkatle okudum. 

- Memleket Hikayelerinin yazarı. 

- Evet. 

- Refik Halid - sanırım- ikinci eşi Nihal Hanım ile evlendiğinde, Nihal Hanım'ın yaşı bir hayli küçükmüş. Bu sebeple bazı sıkıntılar olmuş, hanımı öncelikle bunu vurguluyor. Hanımı onun siyasetten kopmasında da etkili olduğunu söylüyor. 

- Yahu bunlar klasik hikayeler. Bizim hanım da beni bu kadar değiştirdi. Sen başka neler var ondan bahset? 

- Vallahi klasik hikâyeler var bir hayli. Fakat yine Refik Halit'in bir itirafı dikkatimi çekti. Refik Halit'e Nilgün isimli romanının neden uzadığı soruluyor. Daha kısa bir roman olsaydı daha iyi bir roman olacağı da ekleniyor. 

- Güzel soru, ne diyor peki buna. 

- Refik Halit açıkça o zaman maddi sıkıntılarım vardı. Roman gazetede de tefrika ediliyordu. Okuyucu da tutmuştu. Bu yüzden de romanın kompozisyonunu düşünmek yerine gazetenin tirajını ve kendi bütçemizi düşünmek zorunda kaldık diyor. 

- Maddi kaygılar, değişmeyen kaygılar. Bitirecek gibi durmuyorsun kitabı. 

- Sıkıldım. Anneme vereceğim, o sonuna kadar okuyacaktır. 

- Hamdi, edipleri, yazarları asla âileleri üzerinden değerlendirmemek lazım. Bıraktıkları izlerden yani eserlerden değerlendirmeli. 

- Haklısınız. Fakat bu tür bilgilerin de ayrı bir cazibesi var. Neyse...






28 Ekim 2020 Çarşamba

Mühür

 - Mülayim Bey, sanırım sizler mühür taşınılan zamanlara yetişmemişsinizdir. 

- Hamdi, şöyle: Bizim zamanımızda hâlâ mühürler vardı. Fakat mühür bizden önceki neslin çokça kullandığı bir şeydi. Bende babamdan, dedemden kalan mühürler var. Arada sırada onları yeni aldığım eski kitaplara basıyorum. Yeni alınan a4'lere basınca tam olarak tarif edemeyeceğim bir şekilde tuhaf duruyor. 

- Mührün yaygınlaşma sebebi, mühür sahteciliğinin zorluğu imiş. Ahmet Muhtar Nasuhoğlu'nun Yâd- Mâzî ve Hayatımın Tarihi adlı eserinde bu konu ile ilgili bir bahis var. O diyor mühür sahteciliği imzadan zor diye. Bu sebepten de yaygınlaştı kullanımı, diye ekliyor. 

- Gerçekten bizden önceki nesil hep mühürle işlerini görürdü. Nasuhoğlu bir dâvâda nasıl mührün kopyalandığından bahsediyor.

- Nasıl yapmışlar? Kesinlikle bir benzerini yaptırmışlardır. 

- Öyle değil. Mühür taze olursa onu bir başka kağıda geçirmek mümkün imiş. Dil ile bastırılmış beyazı kağıdı mühürlü kağıdın üstüne basıyorlarmış. Mühür ters olarak o kağıda alınıyormuş. İkinci bir kağıdı ıslatıp bu kağıda basınca mühür oraya çıkıyormuş. 

- Anladım da. Dil ile ıslatılmasının bir anlamı var mı ? Ayrıca o mühür çıkarsa da silik çıkar. 

- Hani mürekkebi de dil ile ıslatarak siliyorlar ya belki de o sebepten söylenmiştir. Silik olabileceğini Nasuhoğlu da diyor o yüzden taze vurgusu var herhalde. 

- Herhalde. 

- Mülayim Bey, fakat, mühürdeki asalet de başka şeyde yok. 

- Haklısın. 






26 Ekim 2020 Pazartesi

Tuğrul Bey, hayat felsefesi

 - Mülayim Bey, 1969'da Kültür Bakanlığı "1000 Temel Eser" isimli bir seriye başlamış, malumunuzdur.

- Evet, tabii, kütüphanemde mevcut o eserlerden bazıları. 

- O takdirde,  bu 1000 eserin köylerde kurulacak kütüphanelerin kitaplarını teşkil edeceğini, amacın bu olduğunu da hatırlarsınız. 

- Hayal meyal, o meyanda laflar hatırlıyorum. Fakat kütüphane kısmı hâyal oldu tabi. Kütüphaneli köy özellikle 1000 kitaplı bizler için fazlasıyla hayal hâlâ sanki. 

- Öyle de böyle bir şeyin düşünülmesi ve bir serinin oluşturulması da takdire şâyân. 

- Haklısın. 

- Bu serinin eserlerinden birisi de M. Altay Köymen'e âit Tuğrul Bey ve Zamanı. 

- O da var kütüphanemde.

- Okudunuz mu peki?

- Kütüphanedeki her kitap okunmaz Hamdi, bunu sen de biliyorsun. 

- Biliyorum da bu soru da her zaman sorulur.

- Öyle tabi. Okumadım ama gözden geçirdim tabi. 

- Tuğrul Bey'in kendisine âit bir hayat felsefesinin olduğunu söylüyor, Köymen. Öleceği sırada söylediği sözleri şöyle naklediyor. 

"Benim (Tuğrul Bey) durumum bir koyuna benziyor: yüzünü kırpmak için ayakları bağlandığı zaman boynunun kesileceğini zanneder ve ızdırap çeker, serbest bırakılınca sevinir; sonra kesilmek için bağlanır; yünü kırpılmak için bağlandığını zanneder, sukunet bulur, fakat boynu kesilir. Yakalandığım bu hastalık boynu kesilmek üzere bağlanan koyununun durumuna benzer"

- Hamdi, sanırım hastalığın ölümcül olmayacağını düşünmüş fakat bu hastalık onu ölüme götürmüş. 

- Evet evet öyle diyor da. Bu durumda "kendine mahsus hayat felsefesi" ne oluyor, Tuğrul Bey'in. 

- Oradaki hayat felsefesi ifadesi haklısın insanı büyük bir beklentiye sokuyor. Fakat anlaşılıyor ki yazar verdiği örneğin dikkat çekici oluşunu Tuğrul Bey'in kendine mahsus bir hayat felsefesinin oluşu hakkında bir delil saymış.  Şöyle düşün, Tuğrul Bey'in kendine özgü bir hayat felsefesinin olduğu anlaşılıyor bunu yazar da hissetmiş. Fakat eldeki belgeler bunu tam olarak göstermek için yeterli değil. Kaynaklarda geçen bir örnek yazar için bir karine oluyor ve yazar o ifadeye yapışıyor.

- Anladım sizi Mülayim Bey. 




24 Ekim 2020 Cumartesi

Dırdat Amca

 - Mülâyim Bey, Markar Esayan'ın ölüm haberi dikkatinizi çekmiştir, herhalde. Bizim nesil bir gayrimüslimin Müslümanlar tarafından övgü dolu sözlerle yâd edilmesine  pek alışık değil. Etrafımdakilerin bu konuyla ilgili genel tavırları bu şekilde oldu. Şaşırdılar bir hayli.  

- Bizim nesil için ise çok yadırganacak bir durum değil. Fakat benim gençliğimde de yavaş yavaş azalmaya başlıyordu tür durumlar açıkcası. 

- Mülâyim Bey, dedemin bir nargile arkadaşı varmış, adı "Dırdat". Rahmetli anneannemin ifadesi ile Dırdat Efendi, teyzemin ifadesi ilse "Dırdat Amca". 

- Amca !

- Evet, amca. Yeni nesil bir gayrimüslime amca demeyi bir hayli yadırgayacaktır.

- Ben de yadırgadım. Neden amca diyoruz diye defaatle sordum, Teyzeme. Onun bu soru için bir klişe cevabı vardı. O cevap da -açıkcası- beni bir hayli etkilemişti. Teyzem şöyle diyordu: "Dırdat Amca, Ramazanda dedeme hürmeten oruç tutarmış". 

- Hadi canım sen de. Bu benim yaşımdakiler için bile fazla. 

- Yahu öyle de, sanırım bu ifadeyi Ramazanda nargile, çay felan içmezmiş gibi anlamak lazım. 

- Ben bu şekilde çok amca, teyze hatırlıyorum. Bunun sebebi imporatorluk bakiyesi olmaklık. İmparatorluk kültürün devamı şeklinde bakmak lazım bu gibi durumlara. O kültürden ne kadar uzaklaşılırsa o kadar da yadırganıyor bu durum. 

- Daha sonra tarih okurken ben de bu şekilde anlamaya başladım. Fakat benim aklıma hep başka sorular geliyor. Bazı meseleleri konmuştular mı konuşmadılar mı çok merak ediyorum. 

- Hangi meseleleri? 

- Mülayim Bey, her gün buluşurlarmış, nargile içerlermiş, arada hiç mi dini konulara girmediler? Tarihi konular üzerine hiç mi konuşmadılar? Yoksa aralarında bu konuları açmamak üzere adı konmamış bir konsensüs mü vardı? 

- Ben bu konuların açılmadığını hatırlıyorum. 

- Ben de öyle düşünüyorum. Fakat sadece komşuluk üzerine kurulu bir arkadaşlık ne kadar sağlıklı olacak ki. Gerçek arkadaş kendisi için doğru olan fikirleri muhatabına da anlatmalı, onu iknaya çalışmalı. Bu muhataba saygı duymamak değil. Kendi için istediği şeyi onun için de istemek sanki. 

- Bence dedenle Dırdat Amca bu konulara hiç girmemiştir. 

- Bence de. 




30 Eylül 2020 Çarşamba

Sıtkı Amca

 - Mülayim Bey, size arada sırada bahsediyorum Sıtkı Amca'dan. 

- Sıtkı Gülle Hoca'yı söylüyorsun. Onun bir kelime meâli var, kütüphanemde. Arada sırada bakıyorum. 

- Hoca yayınevlerine iş yaptı bir hayli. Başka eserleri de var. 

- Fakat genellikle sen onu hep Amca vurgusu ile anıyorsun.

- Onu, Fakülte'den önce de tanımam  sebebiyledir. Kendisi de amca ifadesini çok severdi, açıkcası. Eğlenceli adamdı. Yemek kültürü gâyet iyiydi. Nerede ne var bilirdi?

- Beraber bir hayli yemek yemişsiniz anlaşılan. 

- Öyle ya, sağolsun bana bir hayli yemek ısmarlamıştır. Pideciye giderken hep perhizde olduğunu söylerdi rahmetli, yumurtasız pide yiyeceğinden bahsederdi, ne zamanki pideciye girerdik işte o zaman bu sefer yumurtalı olsun derdi, gülüşürdük ve başlardık yemeğe. Güzel günlerdi. Bir de pipo merakı vardı da içmezdi sadece süs olarak masasında dururdu. Allah gani gani rahmet eylesin.  

- Medine'de vefat etti Hoca di mi?

-Evet, vefatı çok üzücü oldu. Fakat vefat yeri açıkcası memnun etti. Hoca ufak tefek birisi idi fakat cesurdu, rahmetli. Size bir olay anlatayım. Sanırım 2004'tü belki de 2005. O zamanki Rektör bizim Fakültenin şu an bulunduğu binayı, yani Horhor'daki binamızı, bir başka bölüme vermeyi düşünüyordu. Bu haber Fakülteye ulaştı, hemen hocalar arasında bir panik başladı. Rektör Fakülte'ye gelince o zaman bulunduğumuz Şirinevler'den Fatih'teki binamıza gitmek istediğimizin kendisine söylenmesi kararlaştırıldı. O toplantıyı bugün gibi hatırlıyorum. 

- Gergindi anlaşılan. 

- O zamanlar zâten bir gerginlik vardı. 

- Sıtkı amca, söz istedi ve ayağa kalktı. Ve hâla kulaklarımda olan o ses tonu ile ilk şu cümleleri söyledi: 

- "Ben emekliliğini hak etmiş bir öğretim üyesiyim". 

- Vayyy, yani beni atamazsın sadece emekliye sevk edersin dedi.

- Evet, tam da onu dedi. 

- Sonra ne oldu? 

- Sonraki cümleyi meâlen hatırlıyorum. Birinci cümlesi beni o kadar etkiledi ikinci cümlede sadece ne demek istediğini hatırlıyorum. 

- Ne dedi ?

- 'Biz bütün Fakülte Fatih'e gitmek istiyoruz' gibi bir cümle kurdu. Sonra da bir alkış tuttu. Rektör etkilendi bir hayli. 

- Eee verdi mi Rektör size binayı. 

- Evet  verdi de zaten o bina bizimdi. Sıtkı Amca'nın çok katkısı oldu bizim Fatih'e taşınmamızda. Rabbim rahmet eylesin. 







29 Eylül 2020 Salı

Mevlid

 -Mülayim Bey, şu tosbağa denilen vosvagen arabaları biliyorsun di mi?  Babam ona Alman aksanı ile "folsfagın" der ama halk arasında "vosvos" da denir. 
- Evet biliyorum. Hitlerin meşhur arabaları. Sağlam arabalardır. 
- Öyle cidden. Babam 1971'de 63 model bir vosvagen almış. Babaannemin hediyesi imiş. Babamla özdeşleşmişti bu araba. Almanya'ya gitmiş, gelmiş babam bu arabayla. Arabanın 80lerin başlarında süksesi de vardı. Ama 90lara yakalştıkça yavaş yavaş eskidi ve 97'de artık ıskartaya çıkardı, babam onu. 
- Sattınız mı, biraz bekletseydiniz, iyi paraya satardınız bu günlerde.
- Yok satmadık hâlâ bizde. İyi para ediyormuş cidden.
- Hadi ya.
- Fakat bir hayli köhne bir halde. Neyse bizim vosvosun teyp kısmı boştu. Babam teybin olması gereken yere mika gibi bir şey yapıştırmıştı. Teybe benzemiyordu da böyle garip bir şeydi. Bir defa görsen muhakkak gözlerin takılırdı. "Bu da ne!?" derdin. 
- Yani seyahat halinde hiç müzik felan dinlemezdiniz öyle mi?
- Hayır, dinlerdik. Seyahatlerde babam sürekli mevlid okurdu. 
- Mevlid mi?!
- Evet, "Âmine Hâtun Muhammed ânesi" diye başlardı. 
- Ciddi mi ya!
- Bizim Rumeli'de malum mevlidin özel bir yeri vardır. Babam da meraklı idi makamıyla okumaya. Arada izahat da yapardı, burası rast diye. Bir de kitap vardı, "Mevlit ve İzahı" başlıklı, babam sürekli oradan 'bahr'leri ezberlerdi. Sonra da arabada icra ederdi. Bu sebepten mevlidin hemen hemen bütün bahrlerine kulak aşinalığım var. Fakat şu var. Bir kısmını küçükken yanlış ezberlemişim. Bazen metne bakıp düzeltiyorum onları. 
- Dur, dur. Sen de mi okuyorsun yoksa ! 
- Bu konuda yorum yapmak istemiyorum. Sadece mevlid değil aynı zaman da tavır da kalıyor. Arada sırada özellikle de araba kullanırken ben de başlıyorum "Allah adın zikredelim evvelâ" diye. 
-  Küçükken öğrenilen şeyler unutulmuyor di mi ?!
- Evet öyle. Fakat küçükken mevlit dinlemek de bir hayli ağır. Yani arada sırada o teyp müzik çalsaydı, en azından o zaman ilahi kasetleri vardı onlardan çalsaydı bilmem ki türkü çalsaydı, marş çalsaydı çok daha iyi olurdu. 
- Baban herhalde bir kültür üzerine büyümenizi istedi. O sebeple öyle yaptı. 
- Kültür üzerine büyümek tamam da hakkıyla  "çocuk" olmak da bir o kadar önemli. 



19 Eylül 2020 Cumartesi

Redhouse

 - Mülayim Bey, hani ortaokul, lise zamanları küçük sözlükler alınırdı, İngilizce dersi için. Genellikle kırmızı plastik ciltli, Redhouse sözlükler, çeşitli boyutlarda.  

- Bizim zamanımızda plastik cild yoktu fakat tabii ki Redhouse sözlük vardı. En iyi sözlük olduğu söylenirdi. 

- Onun bir eski baskısı var, Osmanlı Türkçesi ile olan değil, Latin harfleri ile olan. O bizim Peder Bey'in  kütüphanesindeki en kıymetli parçalardan biri idi. Fakat kıymeti sözlüğün önemi bakımından değildi. Babam nasıl aklına gelmiş bilmem, Redhouse'ın arkasına bizim âile soyağacını yazmış. Bize aralıklarla hatırlatırdı "aman unutmayın Redhouse'ın arkasında diye". 

- Hamdi, inan çok şaşırdım. Ne alaka Redhouse. 

- Yani Mülayim Bey, babam ilginç bir adamdır. Belki soy ağacını yazmaya karar verdiğinde karşısında Redhouse vardı, biraz da acele ona yazdı. Biliyorsunuz yazma eserlerin, matbu eserlerin sonlarına, başlarına bazı önemli haberleri yazmak eski âdettir. Gerçi onlar Kur'an, ilmihal gibi kaybolma tehlikesi daha az olan eserlere yazılır ama. Vallahi bilemem, babam böyle yapmış. 

- Peki soyağacında neler var, anlatsana. 

- Çok da eskiye uzanan bir soyağacı değil esasında. 1700'lere uzanan bir rivayet var. Büyük dedemin müderris olduğu ile ilgili. Onun sonrasındaki nesil çeşitli devlet işleri ile uğraşıyor. Malum Rumelinin eşkıyası bitmez. Bizimkiler "eşkıya takibi" işi ile uğraşmışlar, mültezimlik yapmışlar. 

- Baban tarafı Arnavut di mi ? 

 - Evet, Arnavutça bir isim de var, şecerede. 

- Hangisi?

- Büyük amcamlardan birisin adı "Çerçis". 

- 'Çerçi'den mi geliyor..

- Yok, yok. Serkis Peygamber'den geliyor. Çerçis , Serkis'in Arnavutça versiyonu. 

- Siz Arnavutça bilmiyorsunuz ama!

- Zannedersem, dedemin babaları Arnavutça biliyordu. Fakat sonra unutuldu. 

- İlginç. Peki bu soyağacını Osmanlı Arşivi'nden kontrol etme imkanın oldu mu ? 

- Ah ah, Mülayim Bey. O da sırada bekleyenlerden.... 

***